Hội chứng "Kẻ mạo danh" (Imposter Syndrome): Tại sao bạn giỏi mà vẫn thấy mình kém cỏi?

Hải nhớ ngày đầu tiên được bổ nhiệm làm Giám đốc vùng (RSM) năm 28 tuổi. Một thằng nhóc vắt mũi chưa sạch, quản lý đội quân mấy trăm người, trong đó có những "cây đa cây đề" lớn tuổi hơn cả mình. Đêm trước ngày nhận chức, Hải không ngủ được. Tim đập thình thịch.

Trong đầu Hải lúc đó chỉ toàn những tiếng nói tiêu cực: "Mày làm sao mà làm được Hải ơi? Mày chỉ ăn may thôi. Mày chả có kinh nghiệm gì. Ngày mai vào họp, mấy lão già kia hỏi vặn một câu là mày tắc tịt. Mày sẽ bị bóc mẽ là một thằng bất tài".

Đó chính là Imposter Syndrome (Hội chứng kẻ mạo danh). Và tin vui cho các bạn: 70% người thành đạt đều từng bị ít nhất một lần. Từ Elon Musk cho tới bà bán bún bò đầu ngõ.

Tại sao chúng ta lại bị "nhát gan" như vậy?

Thứ nhất: Sự cầu toàn độc hại (Toxic Perfectionism). Chúng ta đặt ra tiêu chuẩn quá cao cho bản thân. Làm được 9.5 điểm thì dằn vặt tại sao không được 10. Luôn so sánh cái hậu trường (behind-the-scene) lộn xộn của mình với cái sân khấu (stage) hào nhoáng của người khác.

Thứ hai: Hiệu ứng Dunning-Kruger ngược. Người càng giỏi càng biết mình ngu. Càng biết nhiều, càng thấy cái bể kiến thức nó mênh mông quá, mình chỉ là hạt cát. Nên lúc nào cũng thấy mình thiếu sót.

Chiến lược "Fake it till you make it" của Hải

Hồi đó, ông sếp người Úc thấy Hải run rẩy, ổng gọi vào phòng và dạy một câu mà Hải nhớ mãi: "Hai, fake it till you make it" (Cứ giả vờ tự tin đi, rồi mày sẽ làm được).

1. Tách biệt Cảm xúc và Sự thật

Bạn "cảm thấy" mình ngu, không có nghĩa là bạn ngu thật. Hãy nhìn vào dữ liệu (Data). Doanh số bạn mang về bao nhiêu? KPI đạt bao nhiêu %? Sếp đánh giá bạn thế nào? Những con số đó không biết nói dối. Hãy tin vào data, đừng tin vào tiếng nói nhỏ trong đầu.

2. Hạ thấp cái tôi xuống (Be Vulnerable)

Trong cuộc họp đầu tiên với các lão làng, Hải đã làm một việc liều lĩnh. Hải đứng dậy và nói: "Thưa các chú, các anh. Con năm nay 28 tuổi, về tuổi đời và tuổi nghề con đều thua xa các chú. Con chắc chắn sẽ có nhiều sai sót. Con ngồi ghế này không phải để dạy các chú làm việc, mà để hỗ trợ các chú gỡ những cái khó mà các chú đang gặp. Con cần các chú giúp con".

Cả phòng im phăng phắc. Rồi một chú già nhất đứng dậy vỗ tay: "Được, thằng nhóc này được. Chú sẽ giúp mày". Thế là Hải thắng. Khi mình thừa nhận điểm yếu, người ta lại thấy mình mạnh mẽ và chân thành.

3. Lưu lại những "Chiến thắng nhỏ" (Victory Log)

Hải có một cuốn sổ tay nhỏ. Mỗi ngày Hải ghi lại 3 việc mình làm tốt. "Hôm nay giải quyết êm xuôi vụ khiếu nại khách hàng A", "Hôm nay nhân viên B cảm ơn vì mình đã hướng dẫn nó". Những ngày thấy mình kém cỏi, Hải lôi cuốn sổ ra đọc. Nó là liều doping tinh thần cực mạnh.

Kết

Đừng để nỗi sợ cản bước bạn. Nếu bạn cảm thấy sợ hãi khi nhận một nhiệm vụ mới, nghĩa là bạn đang phát triển (Growth Zone). Nếu thấy mọi thứ dễ dàng quá, nghĩa là bạn đang thụt lùi. Hãy ôm lấy nỗi sợ đó và biến nó thành động lực.

Bạn giỏi hơn bạn nghĩ nhiều. Tin Hải đi!