NCS101 - Bài 7: Cấu Trúc Bài Báo - Công Thức IMRaD "Sexy"
Viết bài báo khoa học không phải là viết văn tế. Đừng viết lan man theo cảm hứng. Hãy tuân thủ công thức IMRaD huyền thoại để bài viết của bạn có "đường cong" quyến rũ Reviewer.
Nhiều bạn gửi bài cho tôi xem, tôi đọc 3 trang đầu vẫn chưa hiểu bạn ấy muốn nói cái gì. Văn phong thì lai giữa báo Tuổi Trẻ và tiểu thuyết ngôn tình. Viết như thế thì Reviewer quốc tế nó "Reject" (Từ chối) từ vòng gửi xe, chưa cần đọc nội dung.
Khoa học quốc tế nó có cái form chuẩn gọi là IMRaD. Đây là bộ khung xương sống cho 99% các bài báo thực nghiệm. Cứ ốp đúng form này là thắng:
I - Introduction (Giới thiệu): Tại sao làm cái này?
Chiếm 10% độ dài. Đừng kể lể lịch sử loài người. Hãy đi thẳng vào vấn đề theo mô hình cái phễu ngược:
1. Hook: Thế giới đang quan tâm cái gì? (Ví dụ: Marketing ảo đang hot trend).
2. Problem: Vấn đề là gì? (Doanh nghiệp đổ tiền vào làm nhưng không biết hiệu quả thực sự ra sao).
3. Gap: Các ông đi trước làm gì rồi? (Ông A làm ở Mỹ, ông B làm ở Anh. Chưa ai làm ở VN. Hoặc chưa ai nghiên cứu biến X ảnh hưởng biến Y).
4. Contribution: Bài này tôi sẽ làm gì để lấp cái lỗ hổng đó? (Tôi là người đầu tiên nghiên cứu cái này tại VN).
M - Methods (Phương pháp): Làm thế nào?
Chiếm 20% độ dài. Viết phần này giống như viết công thức nấu ăn (Recipe) ấy.
Nguyên tắc là: Reproducibility (Có thể lặp lại). Nghĩa là một người xa lạ đọc bài của bạn, họ có thể làm lại y hệt các bước đó để ra kết quả tương tự.
Phải khai báo rõ: Dữ liệu lấy ở đâu? Lấy bao nhiêu mẫu? Lấy năm nào? Dùng phần mềm gì (version mấy)? Thang đo của ai?
R - Results (Kết quả): Tìm thấy gì?
Chiếm 20% độ dài. Chỗ này KHÔNG chém gió. Có sao nói vậy. Số liệu ra sao show ra hết. Tốt khoe xấu che nhưng đừng có bịa.
Dùng bảng biểu (Table) và Hình vẽ (Figure) để minh họa. Đừng viết văn xuôi lê thê. Dân khoa học thích nhìn bảng hơn nhìn chữ.
D - Discussion (Thảo luận): So What?
Chiếm 40% độ dài. Đây là chỗ quan trọng nhất (và khó viết nhất). Đừng chỉ nhắc lại kết quả. Hãy trả lời câu hỏi: "Kết quả đó có ý nghĩa gì?".
So sánh với ông A, ông B: "Kết quả của tôi giống ông A (chứng tỏ lý thuyết đúng) nhưng khác ông B (có thể do văn hóa VN khác phương Tây)".
Ý nghĩa quản trị (Managerial Implications): "Dựa vào kết quả này, tôi khuyên các CEO nên làm thế này, thế kia..." -> Đây là chỗ ăn tiền để bán bài báo cho giới doanh nghiệp.
Viết theo IMRaD, bài báo của bạn sẽ gãy gọn, logic, sexy và dễ đọc hơn vạn lần mấy bài sớ Táo quân.
