Nghệ thuật sa thải "Ngôi sao độc hại" (Toxic Star): Đau một lần rồi thôi

Hải có anh bạn làm chủ một chuỗi bán lẻ điện thoại lớn. Bữa đi nhậu thấy mặt buồn rười rượi. Hỏi ra mới biết, anh đang bị một thằng nhân viên "bắt thóp".

Thằng này (gọi là A) làm Best Seller, doanh số nó cân cả team, tháng nào cũng mang về mấy tỷ. Nhưng ngặt nỗi, nó biết nó giỏi nến nó lộng hành. Đi làm thì trễ, họp hành thì ngồi lướt điện thoại, sếp nói 1 câu nó cãi 3 câu leo lẻo. Kinh khủng hơn, nó hay tụ tập anh em nhân viên mới ra trà đá, nói xấu công ty, chê lương thấp, chê sếp ngu.

Hải bảo: "Thế sao ông không đuổi quách nó đi?". Ông bạn thở dài: "Đuổi nó thì mất 30% doanh số tháng, rồi nó lôi kéo khách hàng đi, rồi anh em khác hoang mang...".

Đây là tình cảnh "tiến thoái lưỡng nan" mà 90% các sếp đều gặp phải. Trong quản trị nhân sự, người ta phân loại nhân viên thành 4 nhóm, và nhóm này gọi là "Toxic Star" (Ngôi sao độc hại).

Cái giá phải trả khi dung túng Toxic Star

Nhiều sếp chọn cách "nhắm mắt làm ngơ", chiều chuộng Toxic Star vì lợi ích ngắn hạn (doanh số). Nhưng sếp ơi, sếp đang uống thuốc độc giải khát đấy.

• Hậu quả 1: "Bad Money drives out Good Money". Những nhân viên "Giỏi + Ngoan" (Star) khác sẽ nhìn vào và nghĩ: "Ủa sao thằng kia láo lếu thế mà vẫn được sếp cưng? Mình cày bục mặt, tuân thủ kỷ luật thì chả ai khen". Thế là họ chán. Và người tử tế họ tự trọng cao lắm, họ sẽ lẳng lặng nộp đơn nghỉ việc. Cuối cùng, công ty bạn chỉ còn lại một bầy zombies vô dụng và 1 ông vua con lộng hành.
• Hậu quả 2: Văn hóa công ty nát bét. Không còn ai tôn trọng kỷ luật nữa. Sếp nói không ai nghe. Công ty trở thành cái chợ.

Quy trình "Tiễn vong" êm đẹp

Đuổi người giỏi không thể đuổi ngay được (nó kiện cho sập tiệm hoặc nó phá). Phải có mưu mẹo, có lộ trình (The Exit Strategy):

Bước 1: Coaching (Giáo dục & Cảnh cáo)

Dùng SBI Feedback (như bài trước Hải chỉ) nói chuyện "đàn ông" với nhau. "Anh công nhận năng lực của em. Nhưng thái độ của em đang giết chết team. Ở đây chúng ta chơi theo luật team-work. Anh cho em 1 tháng để điều chỉnh hành vi. Nếu em thay đổi, anh rất trân trọng. Nếu không, chúng ta chia tay". Phải có biên bản (PIP - Performance Improvement Plan) rõ ràng.

Bước 2: Clone & Isolate (Nhân bản & Cô lập)

Trong 1 tháng thử thách đó, đừng ngồi chờ. Hãy âm thầm đào tạo người kế cận (Backup). Cắt dần các dự án quan trọng hoặc khách hàng VIP ra khỏi tay Toxic Star. Chuyển giao quy trình. Đừng để nó nắm hết bí mật kinh doanh hay mối quan hệ.

Bước 3: Surgery (Phẫu thuật)

Hết 1 tháng. Nếu nó vẫn chứng nào tật nấy (thường là vậy, giang sơn dễ đổi bản tính khó dời). Thì chốt hạ! "Get out!". Chấp nhận đền bù 1-2 tháng lương cũng được, nhưng phải để nó đi ngay lập tức. Đừng lôi thôi.

Lời khuyên cuối

Văn hóa doanh nghiệp là thứ còn lại sau cùng khi tất cả những người khác ra đi. Đừng vì lợi ích ngắn hạn mà bán rẻ văn hóa. Thà đau một lần, cắt bỏ khối u, rồi chịu khó dưỡng thương (rebuild team) lại từ đầu, còn hơn để nó di căn toàn thân. Mạnh dạn lên các sếp! Công ty là của mình, luật chơi là do mình tạo ra.